حسين بن عبد الله سرابى
شرح حال 15
سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى )
بحثى در اسناد مربوط به فرخ خان ايرج افشار سوانح احوال فرخ خان امين الدوله را جناب آقاى معاون الدولهء غفارى در صحايف پيش مرقوم داشتهاند ، اما براى تفصيل سرگذشت آن مرد مشهور عصر ناصرى كه مقامات مختلف و مهم را تصدى كرده است مراجع و اسنادى وجود دارد كه تاكنون مورد تحقيق و بحث قرار نگرفته است و بايد محققان به دقت بدانها رسيدگى كنند تا بتوانند چگونگى احوال و اعمال فرّخ خان را چنان كه درخورست تحرير نمايند و ضمنا حقايق تاريخى مربوط به كيفيت قضيهء هرات كه يكى از وقايع مهم تاريخ ايران در قرن گذشته است روشن شود و از پس پردههاى تاريك به درآيد « 1 » . جلد اول كتاب مخزن الوقايع كه اينك در دست خوانندگان است از مراجع مهمى است كه بدين مقصود كمك مىكند ، ولى چون صورت سفرنامه دارد مطالب مذكور در آن غالبا ضبط وقايع و اخبارمانند و در حقيقت حاشيهء مذاكرات سياسى
--> ( 1 ) - درين سالهاى اخير چند دسته سند مربوط بقضيهء هرات بدست آمده است : الف - اسنادى كه توسط آقاى سيد على كبير در اختيار جناب آقاى اللهيار صالح درآمد و ايشان در اختيار كتابخانهء مركزى دانشگاه قرار دادند كه عكس از آنها تهيه شود و چند فقره از آنها را اينجانب در مجلهء يغما ( سال 13 ) بچاپ رسانيدهام . ب - مكاتيب صدراعظم و دستور العملهاى شاه به احتشام الدوله خانلر ميرزا والى خوزستان در خصوص جنگ با انگليس در محمره . اين مجموعه كه در يك مجلد صحافى شده است در تملك مرحوم عبد الحسين هژير بود و با بعض نسخ خطى ديگر يكى از كتابفروشها خريده بود كتابخانهء دانشكدهء حقوق از كتابفروش خريدارى كرد و يكى از اسناد آن را در مجلهء يغما ( سال 12 ) درج كردهام ( فهرست نسخههاى خطى آنجا تأليف محمد تقى دانشپژوه . ج - گزارشها و مكاتيب گوبينو از تهران به وزير امور خارجه فرانسه كه به صورت كتابى توسط Hytier ( A . D . ) بنام Les depeches diplomatiques در سال 1959 در ژنو بطبع رسيده است .